Докторантурадағы мотивациялық спектр және ғылыми жетекшілік тәжірибесі: сапалық зерттеу

Аңдатпа

Мотивация докторантураны сәтті аяқтаудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Алдыңғы зерттеулер докторантураға түсуді ынталандыратын ішкі және сыртқы факторларды және докторанттардың мотивациялық профильдерін анықтады. Дегенмен, әртүрлі мотивация түрлері бар докторанттарға жетекшілік ету тәжірибесі әлі де зерттелмеген.

Бұл зерттеудің мақсаты келесі зерттеу сұрағына жауап беру болып табылады: ғылыми жетекшілер әртүрлі мотивация түрлері бар докторанттарға жетекшілік ету тәжірибесін қалай сипаттайды?

Бұл сапалы зерттеу сұхбат деректерін түсіндіру үшін кейс-стади әдісі мен тақырыптық талдауды пайдаланды. Зерттеуге он қазақстандық супервайзер және бес халықаралық кеңесші, оның ішінде алты ер азамат және тоғыз әйел қатысты.

Нәтижелер бақылау-автономия спектрі аясында әртүрлі мотивация түрлері бар докторанттарға жетекшілік ету тәжірибесін көрсететін бес тақырыпты ашты. Қазіргі заманғы докторанттардың жетекшілік етуінің негізгі міндеттері анықталды. Біріншісі – докторанттардың мақсаттарының білім беру бағдарламасының зерттеу бағытымен сәйкес келмеуі. Екіншісі – ғылыми жетекшілердің күтулері мен докторанттардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізудегі нақты мүмкіндіктері арасындағы алшақтық. Үшіншісі – докторанттардың мінез-құлқының бұзылуы. Төртінші – докторантураға білім берудің жарияланған жоғары стандарттары мен қабылдаудың нақты тәжірибесі арасындағы сәйкессіздік. Бесінші – докторанттар арасындағы ұзақ уақыт енжарлығынан ғылыми жетекшілердің эмоционалды шаршауы. Өзін-өзі анықтау теориясының логикасы аясында әртүрлі мотивация түрлері бар қазақстандық докторанттарға жетекшілік етудің үш стратегиясы анықталды: зерттеу автономиясы стратегиясы, құрылымдық прогресс стратегиясы және құрылымдық-сауықтыру стратегиясы.

Бұл зерттеудің практикалық маңыздылығы анықталған проблемаларды жеке әңгімелер деңгейінен докторанттарды дайындаудың өнімділігін, сапасын және тұрақтылығын арттыратын басқарылатын процестерге айналдыратын білім беру саясаты мен құралдарын әзірлеуге негіз беруде.