«Когнитивтік (р)эволюция». Когнитивтік ғылым парадигмасындағы үрдістер мен даму бағыттарын шолуға арналған ғылымиметрикалық көзқарас

Аңдатпа

Когнитивтік ғылым когнитивтік жүйелерді зерттеу үшін пәнаралық тәсілді қолданады. Когнитивтік ғылым бойынша әдебиеттерге жүйелі шолу жүргізу мақсатында Scopus дерекқорынан екі деректер жиынтығы жүктелді: біріншісі когнитивтік ғылымға қатысты барлық әдебиеттерді қамтыды (N = 13 414 құжат), ал екіншісі 2000-жылдардағы жарияланымдарды қамтыды (N = 12 337 құжат). Әрбір деректер жиынтығы үшін CiteSpace бағдарламасының көмегімен құжаттардың бірлескен дәйексөзделуін талдау (Document Co-citation Analysis, DCA) жүргізілді. Кластерлерді талқылау нәтижесінде пәнаралық тәсілдің айқын көрінісі байқалады. Психология, лингвистика, нейробиология, информатика, антропология және философия салалары көптеген жылдар бойы когнитивтік ғылым әдебиетінің қалыптасуына үлес қосты. Атап айтқанда, 1977–2021 жылдар аралығындағы іріктемеде анықталған кластерлер когнитивтік теориялар мен модельдерге басым назар аударылғанын көрсетті. Ал 2000-жылдардағы әдебиеттерде анықталған кластерлер физиологиялық бағытқа көбірек көңіл бөлген. Жүргізілген талдау когнитивтік ғылымның екі маңызды аспектісін айқындайды: (i) осы саланың пәнаралық сипаты;
(ii) технологиялық жетістіктердің бұл саланы физиологиялық тұрғыдан бағдарланған бағытқа қайта бағдарлауы.